9 maja przypada 115. rocznica urodzin Tadeusza Heftmana, inżyniera radiotechnika, który miał wkład w złamanie „Enigmy”, niemieckiej maszyny szyfrującej, a zarazem pioniera krótkofalarstwa w Polsce.
31 grudnia 1932 r. matematyk Marian Rejewski odczytał pierwsze informacje przesyłane za pośrednictwem niemieckiej maszyny szyfrującej „Enigma”. Współautorami złamania kodu „Enigmy” byli Jerzy Różycki i Henryk Zygalski. Powiązanymi uczestnikami historii złamania „Enigmy” było także wiele innych osób, w tym sosnowiczanie Leonard i Ludomir Danielewiczowie oraz wspomniany Tadeusz Heftman.
Heftman urodził się w 1906 r. w Sosnowcu. Absolwent LO im. S. Staszica w Sosnowcu (matura 1924/25). Już we wczesnej młodości przejawiał ogromne zdolności konstruktorskie – budował odbiornik.
Na początku 1924 roku w Sosnowcu działała już jedna z najstarszych organizacji radioamatorskich w Polsce – Komitet Szkolenia Młodzieży w Radiotechnice.
Będąc członkiem tej organizacji, 6 grudnia 1925 r. Tadeusz Heftman, używając znaku TPAX, przeprowadził pierwszą potwierdzoną amatorską łączność z radioamatorem holenderskim N0 PM. Pół roku później w kwietniu 1926 r. pod tym samym znakiem TPAX przeprowadził pierwszą łączność międzykontynentalną z amerykańskim krótkofalowcem U1AA -O. Daty te uznaje się za narodziny polskiego krótkofalarstwa, od tego bowiem czasu następuje jego dynamiczny rozwój.
W grudniu 1925 r. powstało pierwsze na świecie biuro QSL. Tadeusz Heftaman przed wojną był głównym konstruktorem w Warszawskiej Wytwórni Radiotechnicznej AVA, której najbardziej znanym wyrobem była Lacida – polska maszyna szyfrująca, odpowiednik niemieckiej „Enigmy”. Zdaniem Marka Grajka, autora książki „Enigma. Bliżej prawdy”, złamanie szyfru „Enigmy” uważano za niemożliwe. Polacy osiągnęli sukces dzięki zastosowaniu metody matematycznej zamiast lingwistycznej. Na ten pomysł wpadł ppłk Maksymilian Ciężki z Biura Szyfrów.
Trzej matematycy zaprojektowali kopię maszyny szyfrującej. Egzemplarze tego urządzenia powstawały właśnie w warszawskiej Wytwórni Radiotechnicznej AVA, gdzie pracowali sosnowieccy konstruktorzy.
W listopadzie 1940 r. w Stanmore, na północny zachód od Londynu, zaczęły działać Polskie Warsztaty Radiowe, których głównym konstruktorem został, zatrudniony przez Wojsko Polskie, pracownik cywilny inż. Heftman. Tutaj właśnie Heftman projektował radiostacje dla polskiego wywiadu – Oddziału II Sztabu Głównego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego. Kierował też wytwarzaniem zminiaturyzowanych radiostacji własnego pomysłu (od 1944 r. produkowano ich około tysiąca rocznie) dla ruchu oporu w krajach okupowanych. Zmarł w 1995 r. w Wielkiej Brytanii.
Opracował: Krzysztof Polaczkiewicz
