Właściwie to tytuł powinien brzmieć „Zbiornik Kuźnica Warężyńska”, bo tak oficjalnie nazywa się ten akwen. Nazwa Pogoria IV jest jednak bardziej popularna i jakaś taka milsza dla ucha. Przywołuje dobre wspomnienia dawnych letnich wypadów „nad wodę”. Poza tym przypomina o słynnym polskim żaglowcu, który dzięki niepozornemu jeziorku (Pogoria I) otrzymał swą nazwę***. Odnośnie nazewnictwa trzeba jednak przyznać, że Pogorii IV brakuje wspólnego mianownika, którym wyróżniają się zbiorniki I, II i III. Jest nim rzeczółka przepływająca przez każdy z nich, a nazywa się (jakże by inaczej) Pogoria*.
„Czwórka” jest największym z czterech zbiorników wodnych tworzących Pojezierze Dąbrowskie. Podobnie jak Pogorie I, II i III powstała poprzez zalanie wodą wyrobiska popiaskowego. Zanim to nastąpiło, w miejscu tym działała piaskownia należąca do Przedsiębiorstwa Materiałów Podsadzkowych Przemysłu Węglowego. Ten państwowy gigant zajmował się głównie wydobywaniem oraz transportem piasku do górnośląskich i zagłębiowskich kopalń, gdzie był on używany do wypełniania wyeksploatowanych podziemnych zrobów. W 1991 roku przedsiębiorstwo zostało poddane restrukturyzacji i przyjęło nazwę Kopalnia Piasku Kuźnica Warężyńska S.A. – od nazwy pobliskiej miejscowości. Sporo tego piasku na przestrzeni ponad trzydziestu lat musiało stąd wyjechać, skoro Rejonowy Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach zdecydował się na utworzenie na tym terenie ogromnego, przeciwpowodziowego zbiornika wodnego.
Oficjalne otwarcie i rozpoczęcie kontrolowanego napełniania czaszy zbiornika miało miejsce 25 sierpnia 2005 – blisko dwa lata po rozpoczęciu prac rekultywacyjnych**. Do użytku zostały także oddane obiekty hydrotechniczne wraz z zapleczem eksploatacyjnym. Uroczyste otwarcie dopływu wód zasilających odbyło się w asyście dostojnych gości, pomiędzy którymi znaleźli się przedstawiciele rządu, zagłębiowscy i górnośląscy parlamentarzyści, marszałek województwa śląskiego Michał Czarski oraz prezydent Dąbrowy Górniczej Jerzy Talkowski. Obecni byli również budowniczowie z Hydrobudowy Śląsk S.A. oraz RPM S.A. Lubliniec (dawniej Rejonowe Przedsiębiorstwo Melioracyjne). Poświęcenia obiektu dokonał biskup sosnowiecki Adam Śmigielski.
Zbiornik napełniany był wodami źródeł odsłoniętych w czasach funkcjonowania kopalni, siłami pobliskiej Czarnej Przemszy oraz Trzebyczki, która onegdaj płynęła przez środek późniejszego wyrobiska. Woda przybierała w ilości kilku centymetrów dziennie. Proces ten radykalnie zwiększały wiosenne roztopy oraz obfite opady deszczu. Minimalny, zakładany poziom wody (262 m n.p.m.) osiągnięto 3 kwietnia 2006 roku.
Kuźnica Warężyńska / Pogoria IV jest ulubionym miejscem spędzania wolnego czasu wielu mieszkańców Zagłębia i nie tylko. Pośród odwiedzających ten uroczy zakątek znajdują się amatorzy kąpieli i plażowania, maniacy wszelakich sportów wodnych, wędkowania, jazdy na rowerze, rolkach (i czym popadnie), biegania, nordic walking, a nawet staromodnych niespiesznych spacerów. Miłośnicy przyrody też znajdą coś dla siebie. Oprócz tysięcy osób szukających ciszy i spokoju nad „Czwórkę” przybywają także pasjonaci motorówek i skuterów wodnych oraz posiadacze motocykli crossowych, quadów i samochodów terenowych. Niestety, ich wpływ na otoczenie bywa bardzo uciążliwy. To samo dotyczy poniektórych pieszych i zmotoryzowanych biwakowiczów. Ich „sposób bycia” pozostawia wiele do życzenia, a ilość śmieci (i innych zanieczyszczeń), jakie po sobie zostawiają, jest niebywała.
Pomimo tych ciemnych stron ludzkiej działalności „Czwóreczka” jest miejscem godnym polecenia i odwiedzenia. Cieszmy się więc przestworem zagłębiowskiego oceanu, nie tylko latem i w weekendy, również poza sezonem. Wtedy jest tutaj najpiękniej i cudownie spokojnie.
Tekst i zdjęcia: Artur Ptasiński – Centrum Informacji Miejskiej
* Nazwa Pogoria wywodzi się od słowa Bogoria (Bogoryja) oznaczającego miejsce (dosłownie) wyryte, uczynione (?) dla Boga. Posiada ona także pewne konotacje ze starym polskim rodem Bogoriów.
** Pogoria IV w liczbach: pojemność całkowita zbiornika wynosi 51,16 mln m3, w tym rezerwa powodziowa 8,07 mln m3, powierzchnia: 560 ha, maksymalna głębokość ok. 23 m, długość ok. 8 km, szerokość ok. 3 km, obwód ok. 13 km, zapora ziemna ma 250 m długości i 6,8 m wysokości.
*** Stało się to w 1980 roku za sprawą sosnowiczanina Macieja Szczepańskiego będącego wówczas prezesem Radiokomitetu (pierwszego armatora barkentyny „Pogoria”), który na „jedynce” zdobywał żeglarskie szlify.
