W pierwszej części artykułu podzieliłem się z Państwem informacjami dotyczącymi kwestii związanych z miejscem urodzenia oraz genealogią rodziny Widerów. Teraz przedstawiam wyniki kolejnych poszukiwań.
Ważnym źródłem informacji na temat rodziny Widerów jest Księga wsi Gorzkowice tom II, (Kamienny Most). Żmudne przeglądanie kilkuset stron tejże księgi zaowocowało wyłuskaniem wpisów dotyczących aż jedenastu członków rodziny. Znajdują się one na stronach 683-685 i wszystkie dotyczą zameldowania Widerów w domu nr 34. W księdze tej znajduje się zapis, wedle którego Widerowie wcześniej, czyli do lutego 1885 mieszkali w Skierniewicach. Z Gorzkowic zostali wymeldowani 21 września 1889 roku, po czym przenieśli się do Piotrkowa*. Gorzkowice w owym czasie (także obecnie) posiadały stację kolejową (linia kolei warszawsko – wiedeńskiej). Możemy więc domniemywać, że rodzina znalazła się tutaj za sprawą Seweryna Romana Widery, który pracował na kolei jako maszynista.
Oto dane zaczerpnięte z ww. księgi:
~ Seweryn Roman Widera (maszynista) ur. 28.02.1835 w Koniecpolu – syn Gustawa i Faustyny z Sasińskich.
~ Julianna Widera ur. 14.04.1841 (wg aktu urodzenia 20.04.) w Warszawie w parafii Św. Krzyża.
~ Kazimierz Widera** ur.1.03.1858 (wg metryki 3.03.) w Warszawie.
~ Stanisław Józef Widera ur. 4.04.1860 – Stacji Rokiciny.
~ Julian Szczepan Widera ur. 4.02.1865 w Aleksandrowie.
~ Seweryn Aleksander ur. 8.01.1866 w Aleksandrowie.
~ Józef Wilhelm Widera ur. 2/14.02.1870 w Piotrkowie.
~ Ludwik Wiktor Widera ur. 25.11 / 7.12.1872 w Piotrkowie.
~ Zofia Widera ur. 1/13.01.1875 w Piotrkowie.
~ Janina Widera ur. 6/18.11.1878 w Piotrkowie.
~ Mateusz Zygmunt Widera ur. 12/24.03.1885 w Piotrkowie.
Patrząc na daty oraz miejsca urodzenia braci i sióstr dr Widery, możemy prześledzić wędrówkę całej rodziny. Uwagę zwraca fakt, że aż pięcioro spośród rodzeństwa jako miejsce urodzenia ma wpisany Piotrków. Należy zatem przyjąć, że Widerów łączyły z tym miastem szczególne więzi.
Kolejnym arcyważnym źródłem, w którym odnajdujemy rodzinę Widerów, jest Księga ludności stałej gminy Zagórze (lata 1882-1937). Niestety, w wielu miejscach jest ona bardzo trudna do odczytania. Tym bardziej cieszę się, że udało się w niej odnaleźć zapisy dotyczące nie tylko dra Widery, ale również innych członków rodziny.
Do tej pory spotykałem się z informacjami, że dr Widera mieszkał w Zagórzu wraz ze swą siostrą Janiną, która zmarła na gruźlicę w wieku 18 lat (1897 r.). Słabe zdrowie miało być również powodem przedwczesnej śmierci rodziców dr Widery. Tymczasem zapisy w księdze mówią nam coś zupełnie innego. Na stronie 1271 odnajdujemy adnotację, że dr Seweryn Widera został zameldowany w Zagórzu 12 lutego 1895 r. w domu nr 78a (litera prawdopodobnie oznacza jedno z mieszkań znajdujących się w kamienicy). Na następnej stronicy, która również dotyczy domu nr 78 z oznaczeniem „b” znajdują się wpisy meldunkowe rodziców oraz młodszego rodzeństwa: Zofii, Janiny i Mateusza (meldunek od 1895 r. – data dzienna nieczytelna). Co ciekawe, na stronie 216 (dom nr 14) znajdują się wpisy dotyczące brata Ludwika (meldunek od 1905 r.) oraz jego żony Mari z Gołdowskich (meldunek od 1907 r. – odpowiada to dacie zawarcia małżeństwa).
Z powyższych danych wynika, że ponad połowa familii Widerów na przełomie wieków mieszkała w Zagórzu!
Z księgi tej możemy również dowiedzieć się m.in. o tym, że matka dra Widery -Julianna zmarła w 1907 r., a ojciec Seweryn Roman w 1911 r. Jednak według nekrologu odnalezionego przez Annę Urgacz – Szczęsną, ojciec dra Widery zmarł 9 lipca 1907 r. w Oranach na Litwie. W nekrologu tym opisany został jako „emeryt kolei W.-W., długoletni urzędnik Zakładów Towarzystwa Sosnowieckiego”. Mamy zatem kolejną interesującą informację – nie tylko dr Widera, ale również jego ojciec pracował dla Towarzystwa Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich. Być może wspomniany wcześniej Ludwik Widera – z zawodu maszynista, również pracował dla TKiZHS.
Powyższe dane rzucają nowe światło na historię rodziny Widerów, jednak wciąż niewiele wiemy o pracy zawodowej głównego bohatera niniejszego artykułu. Niestety, najpełniejszym źródłem informacji o dr Widerze jest Jego rozszerzony nekrolog. Został on opublikowany 8 czerwca 1901r. (10 dni po śmierci) w Przemysłowo Handlowym Kurierze Sosnowieckim (nr 22). Oto jego oryginalny zapis:
„D-r Seweryn Widera.
Śmierć człowieka młodego i silnego przybiera zawsze bardzo przygnębiające wrażenie. Jest to jedno z tych tragicznych zjawisk życia ludzkiego, z którem nie można się oswoić, choć zdarza się tak często – niemal co dnia.
Wrażenie to jednak potęguje się znacznie wtedy, gdy śmierć wydziera ogółowi inteligentnego i pożytecznego pracownika, zacnego człowieka i dobrego obywatela.
Strata wtedy jest ogólna i bardzo duża, a oprócz przygnębiającego „memento mori” przejmuje serca wszystkich czuć zdolnych głębokim żalem po przeciętem bezlitośnie w kwiecie wieku życiu. Pod takiemi to wrażeniami przygnębienia i żalu znajdują się ci wszyscy w Dąbrowie i okolicy, co znali mniej lub więcej zmarłego w dniu 29 maja w Dąbrowie ś.p. dra Seweryna Widerę, był to bowiem cichy a sumienny w swoim zakresie pracownik, zacny człowiek i dobry obywatel, odczuwający i rozumiejący położenie i potrzeby swojego społeczeństwa. Po za tem miał ś.p. d-r Widera w swoim charakterze wielką uprzejmość i słodycz, która jednała mu ogólną sympatię w życiu towarzyskiem, żal przeto po jego stracie jest wielki i ogólny.
Ś.p. d-r Seweryn Widera zmarł w 36 roku życia, a więc w kwiecie męzkiego wieku, w dobie, w której dopiero zaczyna się na dobre żyć i spożytkowywać nabytą wiedzę. Gimnazjum ukończył ś.p. d-r Widera w 1886 roku w Piotrkowie, poczem udał się na wydział medyczny do uniwersytetu warszawskiego i ukończył takowy w roku 1891. W zagłębiu dąbrowskiem osiadł w roku 1894, z początku, jako lekarz tymczasowego szpitala cholerycznego na Redenie, urządzonego wówczas przez kilka miejscowych towarzystw górniczych, wkrótce zaś potem zajął stanowisko lekarza fabrycznego w Zagórzu, na kopalni „Mortimer” i hucie „Paulina”. Na tem to stanowisku zaskoczyła go śmierć, po 7-iu blizko latach gorliwej pracy nad ulżeniem cierpień powierzonych jego pieczy lekarskiej robotników.
Przez śmierć swoją pogrążył w smutku i żalu nie tylko najbliższą rodzinę, której był prawdziwą chlubą, ale i całe nasze społeczeństwo, którego był dobrym i wiernym synem.
Wszyscy też, łącząc się w żalu z jego najbliższymi, wołamy z głębi serca „niech ci lekką będzie ta ziemia, którą kochałeś”.
Vilis.”
Osoba kryjąca się pod zaczerpniętym z łaciny pseudonimem Vilis w jakże piękny sposób przedstawiła postać przedwcześnie zmarłego lekarza. Ileż ciepła i serdeczności przemawia do nas z tego sporządzonego przed 125 laty wspomnienia!
Również w tej samej gazecie, w numerze 18 z dn. 11 maja 1901 roku zamieszczono notkę na temat stanu zdrowia dr Widery. Oto jej treść:
„Dr. Seweryn Widera zapadł ciężko na zdrowiu, leczy się w zakładzie d-ra Solmana w Warszawie. Prof. I. Kosiński*** zapatruje się na stan zdrowia d-ra Widery bardzo poważnie.
Na tem miejscu stwierdzamy ogólną sympatję, jaką się doktór Widera w Dąbrowie i u nas cieszy i życzymy mu z całego serca jak najrychlejszego powrotu do zdrowia”.
Zatem dr Widera ciężko zachorował i pomimo wysiłków znamienitych kolegów po fachu jego życia nie udało się uratować.
Po śmierci doktora Widery w Przemysłowo Handlowym Kurierze Sosnowieckim w dziale „Ofiary” pojawiły się również takie oto wzruszające wzmianki: „Zamiast wieńca na trumnę ś. p. dra Seweryna Widery składają na wpis dla niezamożnego ucznia szkoły realnej w Sosnowcu rb.10**** Józef i Paulina Wejtko” – (nr 21 z dn. 1.06.1901) oraz „Resztę, pozostałą z sumy zebranej przez urzędników Towarzystwa Sosnow. na wieniec dla ś.p. d-ra Widery, mianowicie 22 rs. 24 kop**** postanowiono przeznaczyć dla Marjanny Parysz, jako dla bardzo biednej i zasługującej na wsparcie kobiety” – (nr 22 z dn. 8.06.1901).
Znamiennym jest to, że dobro uczynione przez dr Widerę, nawet po jego śmierci zostaje pomnożone.
Pozwolę sobie również przywołać wzmiankę, którą znalazłem w Dodatku do „Rolnika szląskiego“ nr 22 z dn. 24.11.1901. Dotyczy ona wsparcia Macierzy Szkolnej wpłatą 62. rubli na rzecz budowy gimnazjum polskiego w Cieszynie – jest to lista darczyńców i wpłat dokonanych w latach 1899 – 1900. Jako jeden z wpłacających figuruje „pan Widera” z Dąbrowy*****. Na podstawie tej skąpej informacji nie można potwierdzić, że chodzi tutaj o naszego doktora, ale wydaje się to bardzo prawdopodobne.
Informacja o śmierci dra Seweryna Widery ukazała się także w czasopiśmie „Zdrowie” wydawanym jako organ Warszawskiego Towarzystwa Hygienicznego. Dr Widera był członkiem tej organizacji oraz autorem opublikowanego tamże artykułu pt. „Kąpiele ludowe w Zagórzu (pod Dąbrową)“.
W nekrologach dra Widery uwagę zwraca rozbieżność imion. Zmarły występuje jako Aleksander, Seweryn oraz Seweryn Aleksander. Najprawdopodobniej dr Widera używał obu imion. Być może w rodzinnym gronie, w celu odróżnienia od ojca, który nosił to samo imię, nazywany był Aleksandrem. Niemniej jednak w ogromnej większości dokumentów i tekstów do jakich dotarłem jako pierwsze lub jedyne imię pojawia się Seweryn******. Widniejące na nagrobku dra Widery imię Aleksander zapewne zostało zaczerpnięte z drugiego aktu zgonu, o którym wspominałem w pierwszej części artykułu.
Odkrywanie historii dr. Seweryna Aleksandra Widery było i jest dla mnie ważnym zadaniem. Dzieląc się z Szanownymi Czytelnikami ustaleniami jakie udało mi się poczynić, mam świadomość, że jest to dopiero początek poznawania dr. Widery. Niechaj ten artykuł będzie punktem wyjściowym do dalszych badań prowadzonych przez historyków i fascynatów dziejów Zagłębia Dąbrowskiego.
Na zakończenie pozwolę sobie wspomnieć osobę, która na długo przede mną przyczyniła się do przywrócenia pamięci o dr. Sewerynie Aleksandrze Widerze. Mam na myśli dra Emiliana Kocota – cenionego kardiologa, wielce zaangażowanego społecznika, autora licznych publikacji m.in. na temat historii medycyny w Zagłębiu Dąbrowskim.
Artur Ptasiński – Centrum Informacji Miejskiej
Pani Grażynie Kowalskiej z Wydziału Kultury i Promocji Miasta Sosnowca składam podziękowania za karkołomne wręcz tłumaczenie ledwo czytelnych zapisków z języka rosyjskiego na polski. Pani Annie Urgacz-Szczęsnej z Pałacu Schoena Muzeum w Sosnowcu dziękuję za nieocenioną pomoc w kwestiach dotyczących zawiłości genealogicznych.
*Obecnie Piotrków Trybunalski.
**Kazimierz Widera również był lekarzem. Zmarł po długiej i ciężkiej chorobie w wieku 33 lat.
***Prof. Julian Kosiński (1863-1914) – wybitny chirurg warszawski. W owym czasie pracował w prywatnej klinice dr. Tomasza Solmana znajdującym się przy ul. Szucha 9 w Warszawie. Pewną ciekawostkę stanowi fakt, że budynek ten został wzniesiony wg projektu Stefana Szyllera – m.in. autora planów kościoła przy ul. Skautów w Sosnowcu, syna Teofila Schullera– projektanta dworca kolejowego w Maczkach.
****Na terenie zaboru rosyjskiego obowiązywał rosyjski system monetarny. Użyte w tekście skróty oznaczają: rb.-rubel, rs.- rubel srebrem, kop.- kopiejka.
*****Nie pierwszy to raz, gdy dr Widera określany jest jako osoba pochodząca z Dąbrowy. Jest wielce prawdopodobnym, że dr Widera po przyjeździe do Zagłębia w 1894 r. zamieszkał Dąbrowie, ale już w lutym 1895 r. zameldowany został w Zagórzu – prawdopodobnie na Mortimerze, czyli tuż przy granicy z Dąbrową. Mortimer dość często bywał zaliczany do Dąbrowy, a Zagórze często określano mianem „pod Dąbrową”.
******Dotyczy to czasów życia i śmierci dra Widery. We współczesnych nam publikacjach pojawia się imię Aleksander. Zapewne zostało ono zaczerpnięte ze wspomnianego drugiego aktu zgonu oraz inskrypcji na nagrobku.
