160 lat temu, 8 stycznia 1866 roku urodził się jeden z najbardziej znanych i cenionych zagłębiowskich lekarzy. Przybył na naszą ziemię, by leczyć pracujących w skrajnie trudnych warunkach robotników, by pomagać tym, którym przyszło egzystować w warunkach uwłaczających ludzkiej godności. To właśnie ten skromny, pracujący dla Towarzystwa Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich lekarz nazwany został „zagłębiowskim doktorem Judymem”*.
Do napisania niniejszego artykułu skłoniła mnie fascynacja postacią doktora Widery oraz wyjątkowo niewielka ilość informacji na jego temat. Dodatkowym bodźcem do poszukiwań była zagadka związana z aktem zgonu, który spisany został ponad cztery lata po śmierci lekarza. Doktor Widera zmarł w dniu 16/29** maja 1901 roku w Dąbrowie. Wyżej wspomniany (powszechnie znany) akt zgonu sporządzony został w kancelarii parafii św. Joachima w Zagórzu 9/22 grudnia 1905 r. Wedle zapisu, tegoż dnia o godzinie 8.00 zjawili się pochodzący z Zagórza świadkowie, którzy poinformowali, że w Dąbrowie 16/29 maja 1901 r. o godzinie 3.00 zmarł Aleksander Widera – lekarz 35-letni, syn Seweryna i Julianny z domu Lipińskiej – „małżonków Widera urzędników”.
No jakże to? Umiera znany i ceniony lekarz i ponad cztery lata zwlekansię z wystawieniem aktu zgonu? Ewidentnie coś tutaj się nie zgadzało… Poszukiwania rozpocząłem od sprawdzenia, czy „przypadkiem” nie istnieje jeszcze jeden akt zgonu spisany w parafii adekwatnej do miejsca śmierci doktora Widery, czyli w parafii NMP Anielskiej w Dąbrowie Górniczej. Dzięki dobrodziejstwu, jakim jest portal geneteka.genealodzy.pl, odnalazłem ten akt (skan) bez większego trudu. Jakież było moje zdziwienie, gdy odkryłem, że w dokumencie tym przed powszechnie znanym (widniejącym na nagrobku lekarza) imieniem Aleksander pojawiło się imię Seweryn.
Z wyżej wymienionego aktu zgonu dowiedziałem się, że w kancelarii parafii NMP Anielskiej dnia 17/30 maja 1901 r. o godzinie 13.00 zjawił się Julian Hoffmann księgowy (lat 28) i Piotr Olszewski lekarz (lat 29) – oboje z Dąbrowy. Oświadczyli, że w Hucie Bankowej 16/29 maja o 9.00 umarł Seweryn Aleksander (dwóch imion) Widera, lekarz trzydziestopięcioletni, urodzony w Aleksandrowie – parafia Służew, powiat Nieszawa, gubernia warszawska, syn Seweryna i Julii z domu Lipińskiej „małżeństwa obywateli Widerów”. W ten oto sposób otrzymałem cenne wskazówki dotyczące dalszych poszukiwań. Oczywiście, wziąłem pod uwagę, że w kwestii imion mogło dojść do pomyłki. Trudno było jednak rozsądzić, w którym akcie została ona popełniona. Należało dotrzeć do metryki urodzenia. Niestety, nie było to już tak proste jak w przypadku aktu zgonu. W końcu jednak się udało. Oto jej treść:
„Działo się w mieście Słóżewie dnia 12 lutego 1866 roku o godzinie dwunastej w południe. Stawił się Seweryn Widera lat 32 mający – maszynista w Aleksandrowie zamieszkały, w przytomności świadków Józefa Wilamoskiego lat 60 – oficjalisty przy kolei żelaznej i Stanisława Lipińskiego lat 23 – maszynisty obydwóch w Aleksandrowie zamieszkałych i okazał nam dziecię płci męskiej oświadczając, iż takowe narodziło się w Aleksandrowie, w dniu 8 stycznia roku bieżącego, o godzinie dziewiątej wieczorem, z jego małżonki Julianny z Lipińskich lat 26 mającej. Dziecięciu temu na Chrzcie Świętym w dniu dzisiejszym odbytym nadane zostało imię Seweryn Aleksander, a rodzicami jego chrzestnemi byli wyżej wspomniany Józef Wilamoski i Teressa Wilamoska. Akt stawającemu i świadkom przeczytany, przez nas i świadków podpisany został”.
Tak oto otrzymaliśmy potwierdzenie, że doktor Widera na pierwsze imię miał Seweryn*** oraz potwierdzenie miejsca urodzenia****. Z metryki dowiadujemy się również o profesji ojca oraz środowisku kolejarzy, z którym był związany. Miejsce urodzenia Seweryna Aleksandra nie jest przypadkowe. Kolej będzie towarzyszyć rodzinie Widerów również w przyszłości. Co do samej stacji kolejowej w Aleksandrowie to została ona otwarta w 1862 r. jako ważna stacja graniczna położona na styku zaborów: rosyjskiego i pruskiego – na linii kolei warszawsko-bydgoskiej. Była to stacja takiej samej rangi jak Granica (Maczki) oraz Sosnowice.
Zachęcony efektami buszowania po niezbadanych kartach historii nie mogłem powstrzymać się przed dalszym zgłębianiem dziejów rodziny Widerów. Kolejnym dokumentem, do którego dotarłem, był akt małżeństwa rodziców doktora Widery. Dowiadujemy się z niego, że ślub odbył się 10.06.1857 w kościele parafialnym panny młodej – p. w. św. Krzyża w Warszawie. Pochodzący z Koniecpola Seweryn Roman Widera miał wówczas 22 lata i mieszkał w Warszawie przy ulicy Chmielnej. Jego rodzicami byli Gustaw i Faustyna z Jankowskich. Jego żona Julianna Józefa Lipińska urodzona 20.04.1841 roku w Warszawie również mieszkała przy ulicy Chmielnej. Jej rodzicami byli Franciszek i Teresa z Włoskiewiczów. W dokumencie tym Seweryn Roman Widera figuruje jako „oficjalista prywatny”, czyli urzędnik zatrudniony np. w majątku ziemskim. Również w akcie urodzenia starszego syna Kazimierza (ur. 3.03.1858 w Warszawie) – Seweryn Roman Widera figuruje jako oficjalista prywatny. Dodatkowa kwerenda zaowocowała odnalezieniem informacji dotyczących dziadków dr Widery: Gustawa Widery i Franciszka Lipińskiego. Pierwszy z nich, Gustaw był guwernerem i mieszkał w Pławnie k/Radomska – wg. aktu urodzenia (z dn. 20.05.1830) Ludigiera Widery – brata Seweryna Romana Widery. Z aktu urodzenia matki doktora Widery – Julianny dowiadujemy się, że jej ojciec Franciszek był dorożkarzem, a rodzina mieszkała (w 1841 r.) w Warszawie przy ulicy Marszałkowskiej. Śledząc ścieżkę zawodową Seweryna Romana Widery, możemy wywnioskować, że na przełomie lat 50/60 XIX w. zdobył on kwalifikacje maszynisty. Po raz pierwszy związki ojca z koleją pojawiają się w akcie chrztu brata doktora Widery – Stanisława Widery (ur. 4.04.1860). W akcie tym, Seweryn Roman Widera figuruje jako „maszynista przy kolei Drogi Żelaznej na Stacji Rokiciny zamieszkały”, a jako miejsce urodzenia dziecka podana jest Stacja Rokiciny (DŻWW), parafia Łaznów k/Koluszek. Dodam, że zawód maszynisty w owym czasie wiązał się z bardzo wysokim prestiżem społecznym i dobrymi zarobkami. Maszyniści byli elitą kolejarzy. Po dwóch latach odnajdujemy Widerów w Warszawie przy ulicy Złotej. To właśnie tam 20.07.1862 r. urodził się Gustaw Józef Widera (starszy brat Seweryna Aleksandra). W jego akcie chrztu z 14.09.1862 r. jako zawód ojca podano: Oficjalista Drogi Żelaznej. Jako powód dwumiesięcznego opóźnienia podano brak czasu. Gustaw zmarł w Warszawie 19.03.1863 r. Tym razem w akcie zgonu jako zawód ojca podano: maszynista. Wygląda na to, że Seweryn Roman Widera pracował zarówno jako maszynista, jak i oficjalista (urzędnik) kolejowy, a przynajmniej takie dane podawał. Kolejne ślady Seweryna Widery znalazłem w datowanej na lata 1865-1879 Księdze Ludności Stałej w mieście powiatowym Piotrkowie. Księga ta dotyczy domu nr 519, a jako jego właściciel figuruje Seweryn Widera. Również z Piotrkowem związana jest inna drobna informacja. Otóż w datowanych na 1893 r. archiwaliach tego miasta znajduje się notka o pożarze nieruchomości pod nr 521. Jako jej właściciel podany jest Seweryn Widera. Co prawda, nie można jednoznacznie ustalić, że mamy tutaj do czynienia z ojcem doktora Widery, ale możemy założyć, że jest to wielce prawdopodobne. O efektach kolejnych poszukiwań opowiem Państwu, w kolejnych wydaniach Kuriera Miejskiego.
* Doktor Tomasz Judym jest główną (fikcyjną) postacią powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”. Została ona napisana w 1899 r. i rok później wydana. Jako pierwowzór doktora Judyma uznawani są także inni lekarze.
**Podwójne ujęcie daty wynika z różnic pomiędzy kalendarzami juliańskim (funkcjonującym na terenie Rosji)
i gregoriańskim (stosowanym na terenie Rzeczypospolitej).
***Nie wyklucza to tego, że dr Widera mógł używać też drugiego imienia: Aleksander. Mogło to wynikać np. z faktu posiadania tego samego imienia co ojciec.
****Zazwyczaj jako miejsce urodzenia doktora Widery błędnie podawany jest Piotrków (Piotrków Trybunalski).
Artur Ptasiński
